Θουκυδίδης
Διάλογος Μηλίων και Αθηναίων
Μάρτιος 416 π.Χ.

Τον Μάρτιο του 416 π.Χ. εμφανίστηκαν οι Αθηναίοι, με ισχυρές δυνάμεις ναυτικού και πεζικού, έχοντας πολλαπλάσια δύναμη από εκείνη που μπορούσαν να αντιπαρατάξουν οι Μήλιοι και με την απειλή της βίας ζητούσαν να διαπραγματευτούν «εκούσια» προσχώρηση της Μήλου στην αθηναϊκή «συμμαχία».

Τις «διαπραγματεύσεις» που ακολούθησαν, έχει καταγράψει ο Θουκυδίδης (βιβλίο 5ο κεφ. 84-116) είναι γνωστός ως διάλογος Μηλίων και Αθηναίων:

84. Το επόμενο καλοκαίρι ο Αλκιβιάδης έφτασε στο Άργος με είκοσι καράβια κι έπιασε όσους Αργείους θεωρούνταν ακόμη ύποπτοι και άνθρωποι των Λακεδαιμονίων, τριακόσιους άνδρες, και οι Aθηναίοι τους απόθεσαν για ασφάλεια στα κοντινά νησιά, σε όσα εξουσίαζαν. Εκστρατεύσανε επίσης οι Αθηναίοι εναντίον της Μήλου με τριάντα δικά τους καράβια, έξι Χιώτικα και δύο Λεσβιακά, και με χίλιους διακόσιους οπλίτες, τριακόσιους τοξότες και είκοσι ιπποτοξότες Αθηναίους, και περίπου χίλιους πεντακόσιους οπλίτες σύμμαχους νησιώτες. Οι Μήλιοι είναι άποικοι των Λακεδαιμονίων και δεν ήθελαν να γίνουν υπήκοοι των Αθηναίων, όπως οι άλλοι νησιώτες. Στην αρχή κράτησαν ουδετερότητα και έμειναν ήσυχοι. Έπειτα, όταν οι Αθηναίοι μεταχειρίζονταν βία εναντίον τους καταστρέφοντας τη γη τους, έφτασαν σε ανοιχτό πόλεμο. Όταν λοιπόν στρατοπέδευσαν στη γη τους με τη στρατιωτική αυτή ετοιμασία οι στρατηγοί Κλεομήδης του Λυκομήδη και Τεισίας του Τεισιμάχου, και πριν αρχίσουν να την καταστρέφουν, έστειλαν πρέσβεις για να κάνουν πρώτα διαπραγματεύσεις. Τους πρέσβεις αυτούς οι Μήλιοι δεν τους παρουσίασαν στη συνέλευση του λαού, αλλά τους κάλεσαν να πουν αυτά για τα οποία είχαν έρθει στους άρχοντες και τους προκρίτους. Οι Αθηναίοι πρέσβεις είπαν στην ουσία τα εξής:

85. «Επειδή οι προτάσεις μας δε θα γίνουν προς το λαό, για να μην εξαπατηθεί το πλήθος ακούοντάς μας να εκθέτουμε, σε μια συνεχή αγόρευση, επιχειρήματα ελκυστικά και ανεξέλεγκτα (γιατί καταλαβαίνουμε πως αυτό το νόημα έχει το ότι μας φέρατε μπροστά στους λίγους), σεις οι συγκεντρωμένοι εδώ κάμετε κάτι ακόμη πιο σίγουρο. Μη μας απαντάτε και σεις μ' ένα συνεχή λόγο αλλά σε κάθε σημείο που νομίζετε πως δε μιλάμε όπως είναι το συμφέρον σας, να μας σταματάτε και να λέτε τη γνώμη σας. Και πρώτα πρώτα πείτε μας αν συμφωνείτε με όσα προτείνουμε».

86. Οι αντιπρόσωποι των Μηλίων αποκρίθηκαν: «Την καλή σας ιδέα να δώσουμε μεταξύ μας με ησυχία εξηγήσεις δεν την κατακρίνουμε, οι πολεμικές όμως ετοιμασίες που δεν είναι μελλοντικές, αλλά παρούσες ήδη, βρίσκονται σε φανερή αντίθεση με την πρότασή σας αυτή. Γιατί βλέπουμε ότι έχετε ρθει σεις οι ίδιοι δικαστές για όσα πρόκειται να ειπωθούν και ότι το τέλος της συζήτησης, σύμφωνα με κάθε πιθανότητα, θα φέρει σε μας πόλεμο, αν υπερισχύσουμε εξαιτίας του δίκιου μας και γι' αυτό αρνηθούμε να υποχωρήσουμε, δουλεία αν πειστούμε».

87. ΑΘ. Αν ήρθατε σ' αυτή τη συνεδρίαση για να κάμετε εικασίες για τα μελλούμενα ή για τίποτε άλλο, κι όχι, απ' την τωρινή κατάσταση κι από όσα βλέπετε να σκεφτείτε για τη σωτηρία της πολιτείας σας, μπορούμε να σταματήσουμε, αν όμως ήρθατε γι' αυτό, μπορούμε να συνεχίσουμε.

88. ΜΗΛ. Είναι φυσικό και συγχωρείται, στη θέση που βρισκόμαστε, να πηγαίνει ο νους μας σε πολλά, κι επιχειρήματα και σκέψεις. Αναγνωρίζουμε ότι η σημερινή συνάντηση γίνεται βέβαια για τη σωτηρία μας, κι η συζήτηση, αν νομίζετε σωστό, ας γίνει με τον τρόπο που προτείνετε.

89. ΑΘ. Κι εμείς λοιπόν δε θα πούμε με ωραίες φράσεις μακρούς λόγους, που δεν πρόκειται να σας πείσουν, ή ότι δίκαια έχουμε την ηγεμονία μας, επειδή νικήσαμε τους Πέρσες, ή ότι τώρα εκστρατεύουμε εναντίον σας, επειδή αδικούμαστε, κι από σας ζητούμε να μη νομίσετε πως θα μας πείσετε λέγοντας ή ότι, ενώ είστε άποικοι των Λακεδαιμόνιων, δεν πήρατε μέρος στον πόλεμο στο πλευρό τους ή δε μας κάματε κανένα κακό. Έχουμε την απαίτηση να επιδιώξουμε πιο πολύ να επιτύχουμε τα δυνατά από όσα κι οι δυο μας αληθινά έχουμε στο νου μας, αφού ξέρετε και ξέρουμε ότι κατά την κρίση των ανθρώπων το δίκαιο λογαριάζεται όταν υπάρχει ίση δύναμη για την επιβολή του κι ότι, όταν αυτό δε συμβαίνει, οι δυνατοί κάνουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους κι οι αδύναμοι υποχωρούν κι αποδέχονται.

90. ΜΗΛ. Όπως εμείς τουλάχιστο νομίζουμε, είναι χρήσιμο (ανάγκη να μιλάμε γι' αυτό, επειδή εσείς τέτοια βάση βάλατε στη συζήτησή μας, να αφήσουμε κατά μέρος το δίκαιο και να μιλάμε για το συμφέρον) να μην καταργήσετε σεις αυτό το κοινό καλό, αλλά να υπάρχουν, γι' αυτόν που κάθε φορά βρίσκεται σε κίνδυνο, τα εύλογα και τα δίκαια και να ωφελείται κάπως αν πείσει, έστω κι αν τα επιχειρήματά του δε βρίσκονται μέσα στα πλαίσια του αυστηρού δικαίου. Κι αυτό δεν είναι σε σας λιγότερο συμφέρον από ό,τι σε μας, γιατί, αν νικηθείτε, θα μπορούσατε να γενείτε παράδειγμα στους άλλους για να σας επιβάλουν την πιο μεγάλη τιμωρία.

91. ΑΘ. Εμείς για το τέλος της ηγεμονίας μας, αν αυτή θα καταλυθεί κάποτε, δεν ανησυχούμε, γιατί δεν είναι επικίνδυνοι στους νικημένους όσοι, όπως οι Λακεδαιμόνιοι, ασκούν ηγεμονία πάνω σε άλλους (άλλωστε η αντιδικία μας δεν είναι με τους Λακεδαιμονίους) αλλά επικίνδυνοι είναι οι υπήκοοι, αν τυχόν αυτοί ξεσηκωθούν και νικήσουν εκείνους που τους εξουσίαζαν. Όσο γι αυτό, ας μείνει σε μας η φροντίδα να αντιμετωπίσουμε τον κίνδυνο. Εκείνο όμως που θέλουμε τώρα να κάνουμε φανερό σε σας είναι ότι βρισκόμαστε εδώ για το συμφέρον της ηγεμονίας μας και όσα θα πούμε τώρα σκοπό έχουν τη σωτηρία της πολιτείας σας, επειδή θέλουμε και χωρίς κόπο να σας εξουσιάσουμε και για το συμφέρον και των δυο μας να σωθείτε.

92. ΜΗΛ. Και πώς μπορεί να συμβεί να είναι ίδια συμφέρον σε μας να γίνουμε δούλοι, όπως σε σας να γίνετε κύριοί μας;

93. ΑΘ. Επειδή σεις θα έχετε τη δυνατότητα να υποταχθείτε πριν να πάθετε τις πιο μεγάλες συμφορές, κι εμείς, αν δε σας καταστρέψουμε, θα έχουμε κέρδος.

94. ΜΗΛ. Ώστε δε θα δεχθείτε, μένοντας εμείς ήσυχοι, να είμαστε φίλοι αντί εχθροί, σύμμαχοι όμως κανενός από τους δυο σας;

95.ΑΘ. Όχι, γιατί δε μας βλάφτει τόσο η έχθρα σας όσο η φιλία σας. Η φιλία σας, στα μάτια των υπηκόων μας, θα ήταν απόδειξη αδυναμίας μας, ενώ το μίσος σας απόδειξη της δύναμής μας.

96. ΜΗΛ. Έτσι σκέφτονται οι υπήκοοί σας για το σωστό, ώστε να βάζουν στην ίδια μοίρα εκείνους που δεν έχουν καμιά φυλετική σχέση μαζί σας κι εκείνους που οι περισσότεροί τους είναι άποικοί σας, μερικοί μάλιστα απ' αυτούς αποστάτησαν κι υποτάχτηκαν;

97. ΑΘ. Ναι, γιατί νομίζουν ότι λόγια που να στηρίζονται στο δίκαιο δε λείπουν από κανένα, πιστεύουν όμως πως όσοι διατηρούν την ελευθερία τους το χρωστούν στη δύναμή τους κι ότι εμείς δεν εκστρατεύουμε εναντίον τους από φόβο. Ώστε το να σας υποτάξουμε εκτός που θα αύξαινε τους υπηκόους μας θα μας πρόσφερε και ασφάλεια, και μάλιστα αν σεις, νησιώτες και πιο αδύναμοι από άλλους δεν υπερισχύσετε απέναντί μας που είμαστε κυρίαρχοι στη θάλασσα.

98. ΜΗΛ. Και δε νομίζετε ότι υπάρχει ασφάλεια στην πρότασή μας εκείνη; Γιατί κι εδώ πάλι είναι ανάγκη, όπως εσείς μας υποχρεώσατε να αφήσουμε τους δίκαιους λόγους και ζητάτε να μας πείσετε να υποχωρήσουμε μπροστά στο δικό σας συμφέρον, έτσι κι εμείς να σας εξηγήσουμε το δικό μας συμφέρον, αν αυτό τυχαίνει να είναι μαζί και δικό σας, και να προσπαθήσουμε να σας πείσουμε. Γιατί πώς είναι δυνατό να μην κάμετε εχθρούς σας όσους τώρα είναι ουδέτεροι, όταν αυτοί, βλέποντας τα όσα έγιναν εδώ, πιστέψουν πως κάποτε σεις θα επιτεθείτε κι εναντίον τους; Και μ' αυτό τι άλλο θα πετύχετε παρά να ενισχύσετε αυτούς που είναι τώρα εχθροί σας, κι εκείνους που ποτέ δε σκέφτηκαν να γίνουν, παρά τη θέλησή τους, να τους στρέψετε εναντίον σας;

99.ΑΘ. Καθόλου, γιατί δε νομίζουμε ότι είναι πιο επικίνδυνοι για μας αυτοί που, κατοικώντας κάπου στη στεριά, εξαιτίας της ελευθερίας τους, θ' αργήσουν πολύ να πάρουν προφυλακτικά μέτρα εναντίον μας, αλλά οι νησιώτες, όσοι, όπως σεις, βρίσκονται κάπου ανεξάρτητοι, κι όσοι είναι κιόλας ερεθισμένοι από τις αναγκαίες πιέσεις της ηγεμονίας μας. Αυτοί λοιπόν, με το να στηριχτούν πολύ στην απερισκεψία, μπορούν να φέρουν, και τον εαυτό τους κι εμάς, σε φανερούς κινδύνους.

100.ΜΗΛ. Αν σεις για να μη χάσετε την ηγεμονία σας, κι οι υπήκοοί σας για να απαλλαγούν από αυτήν αψηφάτε τόσους κινδύνους, φανερό πως εμείς, που είμαστε ακόμη ελεύθεροι, θα δείχναμε μεγάλη ευτέλεια και δειλία, αν δεν κάναμε το παν προτού γίνουμε δούλοι.

101.ΑΘ. Όχι , αν αποφασίσετε συνετά. Γιατί δεν αγωνίζεστε με ίσους όρους για να δείξετε την ανδρεία σας, δηλαδή για να μην ντροπιαστείτε. Πιο πολύ πρόκειται να αποφασίσετε για τη σωτηρία σας, δηλαδή για το να μην αντιστέκεστε στους πολύ πιο δυνατούς σας.

102. ΜΗΛ. Ξέρουμε όμως πως καμιά φορά οι τύχες του πολέμου κρίνονται πιο δίκαια, κι όχι ανάλογα με τη διαφορά σε πλήθος ανάμεσα στους δυο αντιπάλους. Και σε μας η άμεση υποχώρηση δε δίνει καμιά ελπίδα, ενώ με το να αγωνιστούμε υπάρχει ακόμη ελπίδα να μείνουμε όρθιοι.

103. ΑΘ. Η ελπίδα, παρηγοριά την ώρα του κινδύνου, όσους την έχουν από περίσσια δύναμη κι αν τους βλάψει δεν τους καταστρέφει. Όσοι όμως, στηριγμένοι πάνω της, τα παίζουν όλα για όλα, (γιατί απ' τη φύση της είναι σπάταλη), μονάχα όταν αποτύχουν τη γνωρίζουν, όταν πια, για κείνον που έκαμε τη γνωριμία της, δεν έχει τίποτε για να το προφυλάξει απ' αυτήν. Αυτό σεις, αδύναμοι και που η τύχη σας κρίνεται από μια μονάχα κλίση της ζυγαριάς , μη θελήσετε να το πάθετε ούτε να μοιάσετε τους πολλούς που, ενώ μπορούν ακόμη να σωθούν με ανθρώπινα μέσα, όταν τους βρουν οι συμφορές και τους εγκαταλείψουν οι βέβαιες ελπίδες, καταφεύγουν στις αβέβαιες ελπίδες, τη μαντική και τους χρησμούς και όσα άλλα τέτοια, με τις ελπίδες που δίνουν φέρνουν στην καταστροφή.

104. ΜΗΛ. Κι εμείς το ξέρετε καλά, θεωρούμε πως είναι δύσκολο να αγωνιστούμε ενάντια στη δύναμή σας, μαζί κι ενάντια στην τύχη, αν αυτή δε σταθεί αμερόληπτη. Όσο για την τύχη όμως πιστεύουμε, ότι δε θα αξιωθούμε από τους θεούς χειρότερη τύχη, γιατί θεοφοβούμενοι εμείς αντιμετωπίζουμε άδικους. Όσο για τη δύναμη που δεν έχουμε, τις ελλείψεις μας θα τις συμπληρώσει η συμμαχία των Λακεδαιμονίων, που είναι αναγκασμένοι να μας βοηθήσουν, αν όχι γι' άλλο λόγο, τουλάχιστον από φυλετική συγγένεια κι από ντροπή. Δεν έχουμε λοιπόν καθόλου παράλογα τόσο θάρρος.

105. ΑΘ. Αλλά κι εμείς νομίζουμε ότι δε θα μας λείψει η εύνοια των θεών, γιατί δε ζητούμε και δεν κάνουμε τίποτε που να βρίσκεται έξω από ό,τι πιστεύουν οι άνθρωποι για τους θεούς ή θέλουν στις αναμεταξύ τους σχέσεις. Έχουμε τη γνώμη για τους θεούς και τη βεβαιότητα για τους ανθρώπους, ότι, αναγκασμένοι από ένα φυσικό νόμο επιβάλλουν πάντα την εξουσία τους όπου είναι πιο δυνατοί . Το νόμο αυτό ούτε εμείς τον θεσπίσαμε ούτε θεσπισμένο πρώτοι εμείς τον εφαρμόσαμε , αλλά τον βρήκαμε να υπάρχει και θα τον αφήσουμε να υπάρχει παντοτινά, και τον εφαρμόζουμε ξέροντας ότι κι εσείς και άλλοι, αν αποκτούσατε την ίδια δύναμη με μας, θα κάνατε τα ίδια. Όσο λοιπόν για την εύνοια των θεών, έχουμε κάθε λόγο να μη φοβόμαστε ότι θα βρεθούμε σε μειονεκτική θέση. Όσο για την ιδέα σας για τους Λακεδαιμόνιους, στην οποία στηρίζετε την πεποίθηση ότι από ντροπή θα σας βοηθήσουν, ενώ μακαρίζουμε την αθωότητά σας δε ζηλεύουμε την αφροσύνη σας. Πραγματικά οι Λακεδαιμόνιοι στις μεταξύ τους σχέσεις και στις συνήθειες του τόπου τους δείχνονται πολύ ενάρετοι. Για τη συμπεριφορά τους όμως απέναντι σ τους άλλους, μόλο που θα 'χε κανείς πολλά να πει για το πώς φέρονται, θα μπορούσε πολύ καλά να τα συνοψίσει αν έλεγε ότι, από όλους τους ανθρώπους που ξέρουμε, αυτοί δείχνουν ολοφάνερα ότι θεωρούν τα ευχάριστα έντιμα και τα συμφέροντα δίκαια. Και αλήθεια, η τέτοια νοοτροπία τους δεν είναι καθόλου ευνοϊκή προς τις τωρινές παράλογες ελπίδες σας για σωτηρία.
106.ΜΗΛ. Αλλά εμείς γι' αυτόν ακριβώς το λόγο έχουμε αυτή τη στιγμή πιο πολύ την πεποίθηση ότι οι Λακεδαιμόνιοι, για το συμφέρον το δικό τους, δε θα θελήσουν να προδώσουν τους Μήλιους, που είναι άποικοί τους, και να φτάσουν να γίνουν αναξιόπιστοι σους φίλους τους Έλληνες κι ωφέλιμοι στους εχθρούς τους.
107. ΑΘ. Και δε νομίζετε ότι το συμφέρον βρίσκεται στην ασφάλεια, ενώ το δίκαιο και το έντιμο κατορθώνονται με κινδύνους τους οποίους οι Λακεδαιμόνιοι, τις περισσότερες φορές, ελάχιστα αποτολμούν;

108. ΜΗΛ. Αλλά νομίζουμε ότι και τους κινδύνους για χάρη μας θα αναλάβουν αυτοί πιο πρόθυμα, κι ότι θα θεωρήσουν πως είναι πιο σίγουροι αν για μας κι όχι για τους άλλους τους αναλάβαιναν, τόσο γιατί για τις πολεμικές επιχειρήσεις βρισκόμαστε κοντά στην Πελοπόννησο όσο και γιατί στα φρονήματα, εξαιτίας της φυλετικής συγγένειας, είμαστε πιο αξιόπιστοι από άλλους.

109. ΑΘ. Εγγύηση γι' αυτούς που θα συμπολεμήσουν δεν είναι η φιλική διάθεση αυτών που τους καλούν, αλλά αν υπερέχουν σε πραγματική δύναμη. Κι αυτό το λογαριάζουν οι Λακεδαιμόνιοι περισσότερο από κάθε άλλον (από έλλειψη άλλωστε εμπιστοσύνης στη δική τους ετοιμασία, μονάχα με πολλούς συμμάχους εκστρατεύουν εναντίον των γειτόνων τους), ώστε δε φαίνεται πιθανό ότι αυτοί θα στείλουν στρατό σ' ένα νησί την ώρα που είμαστε εμείς θαλασσοκράτορες.

110. ΜΗΛ. Αλλά θα μπορούσαν να στείλουν κι άλλους. Κι ακόμη το Κρητικό πέλαγος είναι πλατύ και μέσα σ' αυτό είναι πιο δύσκολο οι θαλασσοκράτορες να συλλάβουν παρά να σωθούν αυτοί που θέλουν να ξεφύγουν. Κι αν όμως αποτύχαιναν σ' αυτό, θα μπορούσαν να στραφούν εναντίον της γης σας κι εναντίον των υπόλοιπων συμμάχων σας, σε όσους δεν έφτασε ο Βρασίδας. Και τότε θα έχετε να αγωνισθείτε όχι μόνο για μια χώρα που δε σας ανήκε ποτέ, αλλά για πράγματα πιο δικά σας, τη συμμαχία σας και τη γη σας.

111. ΑΘ. Ξέρετε από την πείρα σας πως απ' αυτό κάτι μπορεί να συμβεί, αλλά δεν αγνοείτε επίσης ότι οι Αθηναίοι ποτέ ως σήμερα δεν αποτραβήχτηκαν από καμιά πολιορκία, επειδή φοβήθηκαν άλλους. Παρατηρούμε όμως ότι ενώ είπατε ότι θα σκεφτείτε για τη σωτηρία σας, στην πιο πλατιά συζήτηση δεν έχετε πει τίποτε στο οποίο βασισμένοι λογικοί άνθρωποι θα πίστευαν ότι μπορούν να σωθούν , αλλά τα πιο δυνατά σας στηρίγματα είναι μελλοντικές ελπίδες, ενώ τα μέσα που έχετε είναι πολύ μικρά για να υπερισχύσετε, αν συγκριθούν με εκείνα που αυτή τη στιγμή βρίσκονται παραταγμένα εναντίον σας. Και δείχνετε μεγάλη απερισκεψία αν, αφού ζητήσετε να αποσυρθούμε, δεν αποφασίσετε όσο ακόμη είναι καιρός κάτι άλλο πιο φρόνιμο απ' αυτά. Να μην πάει ο νους σας στη ντροπή που τόσο συχνά καταστρέφει τους ανθρώπους, όταν αντιμετωπίζουν κινδύνους φανερούς και ταπεινωτικούς. Γιατί πολλούς, ενώ ήταν ακόμη σε θέση να ιδούν καθαρά σε ποιους κινδύνους οδηγούνταν, τους παρέσυρε η δύναμη μιας ελκυστικής λέξης, της λεγόμενης ντροπής, και, νικημένοι απ' τη λέξη, στην πράξη έπεσαν θεληματικά σε αγιάτρευτες συφορές κι ακόμη απόχτησαν ντροπή πιο ταπεινωτική, αφού αυτή ήταν αποτέλεσμα ανοησίας παρά τύχης. Αυτό σεις, αν σκεφτείτε φρόνιμα, θα το αποφύγετε και δε θα νομίστε άπρεπο να υποχωρήσετε στην πολιτεία την πιο δυνατή που σας προτείνει όρους λογικούς, να γίνετε δηλαδή σύμμαχοί της πληρώνοντας φόρο, διατηρώντας τη χώρα σας, και, ενώ σας δίνεται η εκλογή ανάμεσα στον πόλεμο και στην ασφάλεια, εσείς να διαλέξετε τα χειρότερα επιζητώντας να φανείτε ανώτεροι. Γιατί όσοι στους ίσους δεν υποχωρούν, στους δυνατότερους φέρνονται φρόνιμα και στους κατώτερους δείχνονται μετριοπαθείς, αυτοί πιο πολύ προκόβουν. Σκεφτείτε, λοιπόν, όταν εμείς αποσυρθούμε, και συλλογιστείτε πολλές φορές ότι αποφασίζετε για την πατρίδα, για τη μια και μόνη πατρίδα σας, κι ότι απ' τη μιαν αυτή απόφασή σας θα εξαρτηθεί το να ευτυχήσει τούτη ή να δυστυχήσει.

112. Οι Αθηναίοι αποχώρησαν από τη συζήτηση και οι Μήλιοι , όταν μείνανε μόνοι τους, επειδή αποφάσισαν παραπλήσια με εκείνα που έλεγαν πρωτύτερα, αποκρίθηκαν τα εξής: «Ούτε γνώμη διαφορετική από την προηγούμενη έχουμε, Αθηναίοι, ούτε μέσα σε λίγες στιγμές θα στερήσουμε μια πόλη, που υπάρχει εδώ και εφτακόσια χρόνια, από την ελευθερία της, αλλά έχοντας εμπιστοσύνη στην τύχη, που χάρη στην εύνοια των θεών την προστατεύει ως τώρα, και στη βοήθεια των ανθρώπων, ιδιαίτερα των Λακεδαιμονίων, θα προσπαθήσουμε να τη σώσουμε. Σας προτείνουμε όμως να είμαστε φίλοι σας, εχθροί με κανένα από τους δυο σας, και να φύγετε από τη γη μας, αφού κάνουμε συνθήκη που θα την κρίνουμε ωφέλιμη και στους δυο μας».

113. Οι Μήλιοι λοιπόν τόσα μονάχα αποκρίθηκαν. Οι Αθηναίοι αποχωρώντας πια οριστικά από τις διαπραγματεύσεις είπαν: «Πραγματικά, όπως νομίζουμε ύστερα από την απόφασή σας αυτή, είστε οι μόνοι που κρίνετε τα μελλοντικά πιο καθαρά από αυτά που βλέπετε μπροστά στα μάτια σας, και τα άγνωστα, επειδή τα θέλετε, τα θεωρείτε σαν να γίνονται στην πραγματικότητα. Τα έχετε παίξει όλα και - στηριγμένοι ολότελα στους Λακεδαιμόνιους, την τύχη και τις ελπίδες - θα τα χάσετε όλα».

114. Οι Αθηναίοι πρέσβεις γύρισαν στο στρατόπεδο και οι στρατηγοί, αφού οι Μήλιοι δεν υποχωρούσαν σε τίποτε, άρχισαν αμέσως τις εχθροπραξίες, κι αφού μοίρασαν τη δουλειά στα στρατιωτικά τμήματα της κάθε πόλης, έζωσαν κυκλικά με τείχος τους Μήλιους. Ύστερα οι Αθηναίοι άφησαν φρουρά από δικούς τους στρατιώτες και συμμάχους, στη στεριά και τη θάλασσα, κι έφυγαν με το μεγαλύτερο μέρος του στρατού. Οι υπόλοιποι έμειναν και πολιορκούσαν τον τόπο.

116. Την ίδια εποχή οι Μήλιοι πάλι σε άλλο σημείο κυρίεψαν ένα μέρος από το τείχος των Αθηναίων που τους έζωνε, όπου οι φρουροί δεν ήταν πολλοί. Ύστερα από το γεγονός αυτό ήρθε κι άλλος στρατός από την Αθήνα, με αρχηγό το Φιλοκράτη του Δημέα. Και οι Μήλιοι, επειδή πολιορκούνταν πια πολύ στενά, έγινε μάλιστα και κάποια προδοσία από ανάμεσά τους, συνθηκολόγησαν με τους Αθηναίους με τον όρο να αποφασίσουν εκείνοι για την τύχη τους. Κι αυτοί σκότωσαν όσους Μήλιους ενήλικους έπιασαν, κι έκαμαν δούλους τα παιδιά και τις γυναίκες. Το νησί το αποικίσανε οι ίδιοι στέλνοντας αργότερα πεντακόσιους αποίκους.

(Θουκυδίδη, Ε 84-116).

 

Hellenic History

It may be your interest to be our masters,
but how can it be ours to be your slaves?

The people of the Island of Melos (Milos) were not prepared to surrender, Thucydides gives us the Dialogue and regards Hybris (insult) the exercise of one's might and superior advantage to enforce its will on a weaker opponent.

Alcibiades' first moves were naturally directed toward the Peloponnesus. The Spartan alliance with Athens had been accompanied by a dissolution of the Peloponnesian League, for Sparta had been unable to persuade Corinth, Boeotia, and other states to accept the terms of peace. When the Thirty Years' Truce between Sparta and Argos came to an end in 421 B.C., Athens formed an alliance with Argos. Elis and Mantinea joined the alliance. Sparta, which meanwhile had placated Boeotia and Corinth, disastrously defeated the new allies at Mantinea in 418 B.C., restored her League, made a treaty with Argos, and left Athens isolated. A democratic revolution at Argos in 417 B.C. was followed in the next year by a new alliance with Athens.

These actions were a serious blow to the cause of peace in Greece. The defeat at Mantinea robbed Athens of her advantageous position, and should have meant the downfall of Alcibiades. With this understanding of the situtaion Nicias, who had stood consistently for peace, now hoped to overthrow Alcibiades by a vote of ostracism. There was, however, a third party to the political struggle, Hyperbolus, the lamp maker, who with no knowledge of military affairs had risen from the industrial class to the leadership of those Athenians who looked to war for gain. Trained in oratory and successor to Cleon, though evidently inferior in ability, Hyperbolus dreamed of conquering Sicily and even of assailing Carthage. Alcibiades suggested to Nicias the advisability of joining forces to rid themselves of a man so hateful to both. The result was the ostracism of Hyperbolus in 417 B.C. It was the last time that ostracism was used at Athens, for the graphe paranomon was regarded as a sufficient safeguard for the state and a satisfactory weapon for assailing opponents. Hyperbolus' ostracism increased the importance of Alcibiades, whose war policy continually grew in favor with the Athenians.

Under Alcibiades' influence the Athenians sent an expedition in 416 B.C. against the island of Melos, a Dorian colony. In the famous Melian Dialogue that follows, Thucydides shows how the most humane state in the ancient world could be led to adopt the policy of might makes right, a resort to brutal force which aroused universal hatred and fear and gave to enemies a certain justification for the overthrow of Athens.

The Athenians made an expedition [says Thucydides] against the island of Melos with thirty ships of their own, six Chian, and two Lesbian, 1,200 hoplites and 300 archers besides twenty mounted archers of their own, and about 1,500 hoplites furnished by their allies in the islands. The Melians are colonists of the Lacedaemonians who would not submit to Athens like the other islanders. At first they were neutral and took no part. But when the Athenians tried to coerce them by ravaging their lands, they were driven into open hostilities. The generals, Cleomedes the son of Lycomedes and Tisias the son of Tisimachus, encamped with the Athenian forces on the island. But before they did the country any harm they sent envoys to negotiate with the Melians. Instead of bringing these envoys before the people, the Melians desired them to explain their errand to the magistrates and to the chief men.

Athenians: Well, then, we Athenians will use no fine words; we will not go out of our way to prove at length that we have a right to rule, because we overthrew the Persians; or that we attack you now because we are suffering any injury at your hands. We should not convince you if we did; nor must you expect to convince us by arguing that, although a colony of the Lacedaemonians, you have taken no part in their expeditions, or that you have never done us any wrong. But you and we should say what we really think, and aim only at what is possible, for we both alike know that into the discussion of human affairs the question of justice only enters where the pressure of necessity is equal, and that the powerful exact what they can, and the weak grant what they must.

Melians: Well, then, since you set aside justice and invite us to speak of expediency, in our judgment it is certainly expedient that you should respect a principle which is for the common good; and that to every man when in peril a reasonable claim should be accounted a claim of right, and any plea which he is disposed to urge, even if failing of the point a little, should help his cause. Your interest in this principle is quite as great as ours, inasmuch as you, if you fall, will incur the heaviest vengeance, and will be the most terrible example to mankind.

Athenians: The fall of our empire, if it should fall, is not an event to which we look forward with dismay; for ruling states such as Lacedaemon are not cruel to their vanquished enemies. And we are fighting not so much against the Lacedaemonians, as against our own subjects who may some day rise up and overcome their former masters. But this is a danger which you may leave to us. And we will now endeavor to show that we have come in the interests of our empire, and that in what we are about to say we are only seeking the preservation of your city. For we want to make you ours with the least trouble to ourselves, and it is for the interests of us both that you should not be destroyed.
Melians: It may be your interest to be our masters, but how can it be ours to be your slaves?

Athenians: To you the gain will be that by submission you will avert the worst; and we shall be all the richer for your preservation.

Melians: But must we be your enemies? Will you not receive us as friends if we are neutral and remain at peace with you?

Athenians: No, your enmity is not half so mischievous to us as your friendship; for the one is in the eyes of our subjects an argument of our power, the other of our weakness.

Melians: But are your subjects really unable to distinguish between states in which you have no concern, and those which are chieHy your own colonies, and in some cases have revolted and been subdued by you?

Athenians: Why, they do not doubt that both of them have a good deal to say for themselves on the score of justice, but they think that states like yours are left free because they are able to defend themselves, and that we do not attack them because we dare not. So that your subjection will give us an increase of security, as well as an extension of empire. For we are masters of the sea, and you who are islanders, and insignificant islanders too, must not be allowed to escape us.

Melians: Surely then, if you and your subjects will brave all this risk, you to preserve your empire and they to be quit of it, how base and cowardly would it be in us, who retain our freedom, not to do and suffer anything rather than be your slaves.
Athenians: Not so, if you calmly reflect: for you are not fighting against equals to whom you cannot yield without disgrace, but you are taking counsel whether or no you shall resist an overwhelming force. The question is not one of honor but of prudence.

Melians: But we know that the fortune of war is sometimes impartial, and not always on the side of numbers. If we yield now, all is over; but if we fight, there is yet a hope that we may stand upright.

Athenians: Hope is a good comforter in the hour of danger, and when men have something else to depend upon, although hurtful, she is not ruinous. But when her spendthrift nature has induced them to stake their all, they sec her as she is in the moment of their fall, and not till then. While the knowledge of her might enable them to beware of her, she never fails. You arc-weak and a single turn of the scale might be your ruin. Do not you be thus deluded; avoid the error of which so many are guilty, who, although they might still be saved if they would take the natural means, when visible grounds of confidence forsake them, have recourse to the invisible, to prophecies and oracles and the like, which ruin men by the hopes which they inspire in them.

Melians: We know only too well how hard the struggle must be against your power, and against fortune, if she does not mean to be impartial. Nevertheless we do not despair of fortune; for we hope to stand as high as you in the favor of heaven, because we are righteous, and you against whom we contend are unrighteous; and we are satisfied that our deficiency in power will be compensated by the aid of our allies the Lacedaemonians; they cannot refuse to help us, if only because we are their kinsmen, and for the sake of their own honor. And therefore our confidence is not so utterly blind as you suppose.

Athenians: As for the gods, we expect to have quite as much of their favor as you: for we are not doing or claiming anything which goes beyond common opinion about divine or men's desires about human things. Of the gods we believe, and of men we know, that by a law of their nature wherever they can rule they will. This law was not made by us, and we arc not the firm who have acted upon it; we did but inherit it, and shall bequeath it to all time, and we know that you and all mankind, if you were as strong as we are, would do as we do. So much for the gods; we have told you why we expect to stand as high in their good opinion as you. And then as to the Lacedaemonians-when you imagine that out of very shame they will assist you, we admire the simplicity of your idea, but we do not envy you the folly of it. The Lacedaemonians are exceedingly virtuous among themselves, and according to their national standard of morality. But in respect of their dealings with others, although many things might be said, a word is enough to describe them, of all men whom we know they are the most notorious for identifying what is pleasant with what is honorable, and what is expedient with what is just. But how inconsistent is such a character with your present blind hope of deliverance!

Melians: That is the very reason we trust them; they will look to their interest, and therefore will not be willing to betray the Melians, who are their own colonists, lest they should be distrusted by their friends in Hellas and play into the hands of their enemies.

Athenians: Help may come from Lacedaemon to you as it has come to others, and should you ever have actual experience of it, then you will know that never once have the Athenians retired from a siege through fear of a foe elsewhere. You told us that the safety of your city would be your first care, but we remark that, in this long discussion, not a word has been uttered by you which would give a reasonable man expectation of deliverance. Your strongest grounds are hopes deferred, and what power you have is not to be compared with that which is already arrayed against you. Unless after we have withdrawn you mean to come, as even now you may, to a wiser conclusion, you are showing a great want of sense. For surely you cannot dream of flying to that false sense of honor which has been the ruin of so many when danger and dishonor were staring them in the face. Many men with their eyes still open to the consequences have found the word honor too much for them, and have suffered a mere name to lure them on, until it has drawn down upon them real and irretrievable calamities; through their own folly they have incurred a worse dishonor than fortune would have inflicted upon them. If you are wise you will not run this risk; you ought to see that there I can be no disgrace in yielding to a great city which invites you to become iher ally on reasonable terms, keeping your own land, and merely paying tribute; and that you will certainly gain no honor if, having to choose be-Itween two alternatives, safety and war, you obstinately prefer the worse. To [maintain our rights against equals, to be politic with superiors, and to be ^moderate towards inferiors is the path of safety. Reflect once more when we |have withdrawn, and say to yourselves over and over again that you are deliberating about your one and only country, which may be saved or may be destroyed by a single decision.

The Athenians left the conference: the Melians, after consulting among themselves, resolved to persevere in their refusal, and answered as follows, "Men of Athens, our resolution is unchanged; and we will not in a moment surrender that liberty which our city, founded 700 years ago, still' enjoys; we will trust to the good fortune which, by the favor of the gods, has hitherto preserved us, and for human help to the Lacedaemonians, and endeavor to save ourselves. We are ready however to be your friends, and the enemies neither of you nor of the Lacedaemonians, and we ask you to leave our country when you have made such a peace as may appear to be in the interest of both parties."

Such was the answer of the Melians; the Athenians, as they quitted the conference, spoke as follows, "Well, we must say, judging from the decision at which you have arrived, that you are the only men who deem the future to be more certain than the present, and regard things unseen as already realized in your fond anticipation, and that the more you cast yourselves upon the Lacedaemonians and fortune, and hope, and trust them, the more complete will be your ruin."

The Athenian envoys returned to the army; and the generals, when they found that the Melians would not yield, immediately commenced hostilities. They surrounded the town of Melos with a wall, dividing the work among the several contingents. The place was now closely invested, and there was treachery among the citizens themselves. So the Melians were induced to surrender at discretion. The Athenians thereupon put to death all who were of military age, and made slaves of the women and children. They then colonized the island, sending thither 500 settlers of their own.

The triumphant rise of Alcibiades meant a resumption of the policy of conquest, and nowhere opened so fair a field as Sicily. Increasing wealth brought comforts and luxuries to the citizens of Sicily, especially to those of the powerful Dorian state Syracuse, while across the straits, in southern Italy, the Lucanians, a branch of the Sabellians, were aggressively expanding. In 416 B.C. Segesta, a Sicilian ally, asked Athens for protection against Selinus, and promised to pay the expenses of an expedition. This was a pretext for an invasion of Sicily. Nicias strenuously opposed the undertaking. His contention was that Athens needed all her strength for restoring and maintaining her Empire, and for her own defense against Thebes and the Peloponnesus. Furthermore, even if Sicily could be conquered, it would be impossible to hold that great island in subjection. Alcibiades, of course, urged war, hoping that it would yield him the mastery of Athens. As a last resort, Nicias tried to dissuade the Athenians by magnifying the size of an expedition needed to conquer Sicily, but the Athenians replied by granting all that he asked.

 

THE SICILIAN EXPEDITION

Finally, in 415 B.C., the great expedition was ready.

No armament so magnificent or costly, [says Thucydides,] had ever been [lent out by any single Hellenic power. On the fleet the greatest pains and expense had been lavished by the captains and the state. Men were quite [amazed at the boldness of the scheme and the magnificence of the spectacle, which were everywhere spoken of, no less than at the great disproportion of the force when compared with that of the enemy against whom it was intended. Never had a greater expedition been sent to a foreign land; never was there an enterprise in which the hope of future success seemed to be better justified by actual power.

All the financial reserves of Athens were devoted to the expedition. The fleet consisted of 134 triremes, with 130 supply boats. Over 5,000 hoplites, 1,300 light-armed troops, and 30 cavalry comprised the army. Counting the crews, at least 27,000 men made up this vast armada. The Athenians had placed three generals in charge, Alcibiades, Nicias, and Lamachus, a fighter of the old school. Shortly before the departure the Athenians were horrified one morning to find that the Hermae in front of their doors had all been mutiliated. The people were seized with terror lest, as a step toward overthrowing the democracy, a band of conspirators had attempted to deprive the city of her divine protectors. In a panic the citizens assembled on the Pnyx and voted immunity and rewards to any one who gave information against the perpetrators. No one came forward, however, for the deed had probably been committed by drunken youths; but it was revealed that certain persons, among them Alcibiades, had once profaned the Eleusinian mysteries by parodying them at private gatherings in the presence of the uninitiated. Democratic politicians, opposed to Alcibiades, schemed to prosecute him for the sacrilege, and he demanded an immediate trial. But, appreciating his popularity with the soldiers and sailors, they delayed till the expedition had sailed. An indictment for sacrilege was then voted against Alcibiades, and the Salaminia, the state trireme, sailed to Sicily to order his return. On the homeward voyage Alcibiades made his escape to the Peloponnesus, and finally took up his residence at Sparta. There his counsels proved dangerous to his country's welfare.

In Sicily, the Athenian commanders, disagreeing as to plan, frittered away nearly a year in petty undertakings, wasting their resources, discouraging their own men, and exciting contempt in the minds of the Sicilian Greeks. The following year, 414 B.C., they besieged Syracuse.

An eclipse of the Moon occurred on Aug. 27, 413, and the superstitious Nicias accepted his soothsayers' advice to delay setting out. The Syracusans soon afterward forced the surrender of the Athenian forces, including Nicias, whom they executed.

 

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ