ΙΟΥΛΙΑΝΟΥ ΤΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ
ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΑΛΑΤΙΑ
4
Προς το ρήτορα Ευάγριο.
Έχω στη Βιθυνία ένα μικρό κτήμα τεσσάρων αγρών, που μου άφησε η μάμμη μου. Σου το χαρίζω φιλικά, αν και είναι πολύ μικρό δώρο, ώστε να μπορεί να δώσει στον άνθρωπο τα πλεονεκτήματα της αφθονίας και του πλούτου. Όταν όμως σου το περιγράφω λεπτομερώς, θα δεις ότι δε στερείται παντελώς τέρψεων. Εξάλλου, τίποτε δεν εμποδίζει ένα διανοητικό παιχνίδι μαζί με σένα, τον εκλεκτό των Χαρίτων και των Μουσών. Η τοποθεσία αυτή βρίσκεται είκοσι περίπου στάδια μακριά από τη θάλασσα, και δεν ενοχλείται κανείς ούτε από τους εμπόρους ούτε από τους αναιδείς και φλύαρους ναυτικούς. Παρ' όλα αυτά ο τόπος δε στερείται εντελώς της εύνοιας του Νηρέως, έχει ψάρια πάντα φρέσκα και ολοζώντανα και, αν βγαίνοντας από την έπαυλη ανεβείς σε κάποιον λόφο, θα δεις την Προποντίδα, τα νησάκια της και την πόλη που φέρει το όνομα του γενναίου βασιλιά. Δε θα πατήσεις επάνω σε φύκια και βρύα, ούτε θα ενοχληθείς από τις απεχθείς και ακατονόμαστες ρυπαρότητες που η θάλασσα πετάει έξω στο γιαλό και την αμμουδιά, αλλά επάνω σε σμιλάγκια, σε θυμάρια και σε τρυφερά χόρτα. Θα βρεις πολλή ησυχία γύρω σου, αν θελήσεις να ξαπλώσεις και να αφοσιωθείς στα βιβλία. Κατόπιν, για να αναπαύσεις το βλέμμα σου δεν υπάρχει τίποτα πιο ευχάριστο από το να κοιτάξεις τα πλοία και τη θάλασσα. Όταν ήμουν παιδί, η καλοκαιρινή αυτή διαμονή μού ήταν πολύ προσφιλής, ακόμη και για τις θαυμάσιες πηγές της και το χαριτωμένο λουτρό της και τον κήπο και τα δέντρα. Όταν έγινα άνδρας, αναπολούσα την παλιά εκείνη διαμονή. Πήγα πολλές φορές, και κατά τις συναναστροφές μας δεν παραλείπαμε να εκφράζουμε με λόγια το θαυμασμό μας.
Υπάρχει μάλιστα εκεί και μία μικρή ανάμνηση της κηπουρικής μου, ένα μικρό αμπέλι, με αρωματικό και γλυκό κρασί, που δεν περιμένει από τον καιρό να του φέρει τα δώρα του Διονύσου και των Χαρίτων. Αντιθέτως το σταφύλι -και στα κλήματα και στο πατητήρι- ευωδιάζει τριαντάφυλλα και ο μούστος μέσα στα πιθάρια είναι απόσταγμα του νέκταρος, αν πιστέψουμε τον Όμηρο. Πώς το κρασί δεν έγινε πολύ και πώς ένα τέτοιο αμπέλι δεν εκτείνεται σε πολλά πλέθρα; Ίσως να υπήρξα πρόθυμος γεωργός, κυρίως όμως επειδή υπήρξα εγκρατής ως προς τον κρατήρα του Διόνυσου, ο οποίος για μένα έχει πολλή ανάγκη από το νερό των Νυμφών. Ως εκ τούτου έφτιαξα τόσο κρασί, όσο χρειάζεται σε μένα και τους φίλους (αν και είναι σπάνιο το είδος αυτό των ανθρώπων). Αγαπητέ μου αυτό είναι το δώρο που σου προσφέρω, το οποίο, αν και ασήμαντο, είναι ευχάριστο όταν δωρίζεται από φίλο προς φίλο και «από σπιτικό σε σπιτικό», για να θυμηθούμε το σοφό ποιητή Πίνδαρο.
Την επιστολή έγραψα βιαστικά στο φως του λύχνου ώστε, αν βρεθεί κανένα σφάλμα, μη με κατακρίνεις, όπως θα κατέκρινε ρήτορας άλλο ρήτορα.
«Του Αχαιμενίδη ήμουν αγρός, τώρα είναι του Μενίσκου.
Από αλλουνού το βιος ξανά κάποιου άλλου βιος θα γίνω,
κι όπως εκείνος έλεγε πως μ' έχει, λέει και τούτος.
Μα εγώ δεν είμαι κανενός, της Τύχης είμαι κτήμα».
8
Προς Ευμένιο και Φαριανό .
Αν κανείς σας έχει κάνει να πιστεύετε ότι υπάρχει για τους ανθρώπους κάτι πιο ευχάριστο ή ωφέλιμο από το να φιλοσοφούν κατά τις ώρες της σχολής τους, μακριά από τις φροντίδες του καθημερινού βίου, αυτός ασφαλώς ξεγελά και τον εαυτό του και εσάς. Αν όμως διατηρείτε ακόμη την παλιά ορμή σας, και αν αυτή δεν έσβησε πρόωρα, όπως η λαμπερή φλόγα, εγώ τουλάχιστον σας θεωρώ πανευτυχείς. Ήδη πέρασαν σχεδόν τέσσερα χρόνια και τρεις μήνες από την ημέρα που αποχωριστήκαμε, και με ευχαρίστηση θα ήθελα να διαπιστώσω κατά πόσο προοδεύσατε μέσα σ' αυτό το διάστημα. Όσο για μένα, είναι αξιοθαύμαστο το πώς κατορθώνω ακόμη να μιλάω ελληνικά, τόσο πολύ έχω εκβαρβαρωθεί στις χώρες αυτές. Μην περιφρονείτε τις συνδιαλέξεις, μην αμελείτε τη ρητορική ούτε τη μελέτη των ποιημάτων. Να επιμελείσθε εντατικότερα τις επιστήμες, και το «άπαντον» της σπουδής σας ας είναι η γνώση των αριστοτελικών και πλατωνικών θεωριών. Αυτό να είναι το έργο σας, αυτόνα έχετε ως βάση, θεμέλιο, οικοδόμημα, στέγη. Όλα τα άλλα ας είναι δευτερεύοντα, χωρίς όμως να παύσετε να καλλιεργείτε με περισσότερη προσοχή από όση άλλοι αποδίδουν στα κύρια έργα τους.
Εγώ, μα τη θεία δικαιοσύνη, σας δίνω τις συμβουλές αυτές, επειδή σας αγαπώ σαν αδερφούς. Υπήρξατε συσπουδαστές μου και καλοί φίλοι. Αν ακολουθήσετε τις συστάσεις μου, θα σας αγαπώ ακόμη περισσότερο, αν όμως δω ότι δεν πείθεστε, θα λυπηθώ, και μία συνεχής λύπη καταλήγει συνήθως σε ένα τέλος, που αποφεύγω να αναφέρω, με την ελπίδα μιας καλύτερης λύσης.
9
Ο Ιουλιανός προς τον Αλύπιο, αδερφό του Καισάριου
Λέγεται ότι ο Συλοσών πήγε στο Δαρείο και του υπενθύμισε τη χλαίνη, και ζήτησε απ' αυτόν αντί για εκείνη τη Σάμο ως αντάλλαγμα. Ο Δαρείος κατόπιν υπερηφανευόταν γι' αυτό, νομίζοντας ότι για λίγα έδωσε πολλά, ενώ ο Συλοσών έπαιρνε ένα πενιχρό δώρο. Μέτρησε τώρα τη δική μας περίπτωση προς εκείνη. Λοιπόν, ως προς ένα σημείο νομίζω ότι υπερέχει η δική μας θέση. Δηλαδή δεν περιμέναμε να μας γίνει υπόμνηση εκ μέρους τρίτου, αφού διατήρησα αναλλοίωτη την ανάμνηση της φιλίας σου. Από τη στιγμή που ο θείος μας έδωσε το μέσο, σε προσκάλεσα κοντά μου, μεταξύ των πρώτων και όχι των δεύτερων. Αυτά είναι τα περασμένα. Θα μου επιτρέψεις άραγε να προμαντεύσω (διότι βέβαια είμαι και μάντης) κάτι για το μέλλον; Νομίζω (και ας με συγχωρήσει η Αδράστεια) ότι η τύχη σου θα είναι πολύ ανώτερη από την τύχη εκείνων. Διότι εσύ δεν έχεις ανάγκη από κανένα βασιλιά για να υποτάξεις μία πόλη, ενώ αντίθετα εγώ έχω ανάγκη πολλών, που μαζί μου θα επανορθώσουν τις καταστροφές. Αυτά σου φλυαρεί η γαλατική και βάρβαρη Μούσα και συ έλα κοντά μου χαρούμενος κάτω από τη σκέπη των θεών.
Και ιδιοχείρως . και το κυνήγι των άγριων προβάτων στα χειμερινά καταφύγια. Έλα κοντά στο φίλο σου που, σε περιέβαλε εντούτοις με τη συμπάθειά του.
10
Ο Ιουλιανός προς τον Αλύπιο, αδερφό του Καισάριου.
Είχα ήδη αναλάβει από την αρρώστια μου, όταν μου απέστειλες τα γεωγραφικά σου πονήματα. Αυτό βέβαια δεν ελάττωσε την ευχαρίστηση που μου έδωσε η επιστολή σου. Τα διαγράμματα είναι καλύτερα από τα υπάρχοντα και τα έκανες πνευματικότερα προσθέτοντας ιαμβικούς στίχους, όχι βέβαια σαν εκείνους που υμνούν την «Βουπάλειον» μάχη κατά τον Κυρηναίο ποιητή , αλλά σαν εκείνους που η ωραία Σαπφώ αρέσκεται να συνθέτει στους ύμνους της. Το δώρο σου είναι τέτοιο, ώστε να είναι εξίσου αντάξιο προς εσένα που το προσφέρεις, όσο και προσφιλές προς εμέ που το λαμβάνω.
Ως προς τη διοίκηση των πολιτικών υποθέσεων, συμμερίζομαι την ευχαρίστηση σου για την προθυμία σου να διεκπεραιώνεις τα πάντα με ενεργητικότητα και καλοσύνη. Βέβαια το να συνδυάζει κανείς την καλοσύνη και τη σωφροσύνη προς το θάρρος και τη δύναμη και να χρησιμοποιεί τις μεν πρώτες για τους εξαιρετικά ευπειθείς, τις δε άλλες για τους δύστροπους, χωρίς επιείκεια, για να τους διορθώνει, είναι, όπως θέλω να πιστεύω, έργο όχι τυχαίας φύσης ούτε συνηθισμένης αρετής. Σου ευχόμαστε λοιπόν, αφού το αποβλέπεις στους δύο αυτούς σκοπούς, να τους διευθύνεις προς ένα κοινό σημείο: προς το καλό. Το ιδανικό αυτό πρέπει να προηγείται όλων των αρετών, όπως, όχι άδικα, πίστευαν οι πλέον σοφοί από τους αρχαίους. Μακάρι για πολλά χρόνια να είσαι καλά στην υγεία σου και να έχεις ευτυχία, ποθητέ και αγαπημένε αδελφέ μου.
11
Προς τον Πρίσκο
Μόλις είχα αναρρώσει από μία σοβαρή και δύσκολη αρρώστια, χάρη στην πρόνοια του Σωτήρα ο οποίος για όλα φροντίζει, όταν πήρα στα χέρια μου τα γράμματά σας, ακριβώς τη μέρα που έπαιρνα το πρώτο λουτρό. Τα διάβασα το ίδιο εκείνο βράδυ και δε φαντάζεσαι πόσο αναζωογονήθηκα από την ειλικρινή και άδολη φιλοφροσύνη σου, της οποίας μακάρι να φανώ αντάξιος, ώστε να μην προδώσω τη φιλία σου. Διάβασα αμέσως τα δικά σας γράμματα -αν και δεν μπορούσα να το κάνω χωρίς κάποιο κόπο- και φύλαξα τα γράμματα του θεόμορφου Αντώνιου προς τον Αλέξανδρο για την επαύριο. Την έβδομη μέρα από τότε σου έγραψα τα παρόντα, ενώ η ανάρρωσή μου προχωρεί κανονικά, χάρη στη θεία πρόνοια. Ας σε έχει καλά, ποθητέ και αγαπημένε αδελφέ μου, ο θεός που τα φροντίζει όλα. Μακάρι να σε δω, καλέ μου.
Και ιδιοχείρως: Μα τη σωτηρία μου, μα τον θεό που τα πάντα επιβλέπει, έγραψα όπως σκέφτομαι. Εξαίρετε φίλε, πότε θα σε δω και θα σε αγκαλιάσω; Γιατί τώρα, όπως οι δυστυχισμένοι εραστές, λατρεύω το όνομά σου.
12
Προς τον Πρίσκο
Αν πραγματικά σκέφτεσαι, καλέ μου, να 'ρθεις να με συναντήσεις, αποφάσισε τώρα με τη βοήθεια των θεών και σπεύσε, διότι μετά από λίγο καιρό ούτε εγώ ίσως δε θα ευκαιρώ. Ζήτησε για λογαριασμό μου όσα ο Ιάμβλιχος έγραψε για τον ομώνυμό μου. Μόνο εσύ μπορείς, έχει δε ο γαμπρός της αδερφής σου ένα αντίγραφο απόλυτα ακριβές. Αν δεν κάνω λάθος, κάποιο θαυμαστό «σημάδι» μου φανερώθηκε τη στιγμή που γράφω τα λόγια αυτά.
Μην αφήσεις, σε θερμοπαρακαλώ, να σου βάλουν ιδέες οι γύρω από το Θεόδωρο ότι τάχα είναι δοξομανής ο αληθινά θείος Ιάμβλιχος, ο τρίτος σε αξία μετά τους Πυθαγόρα και Πλάτωνα. Αν και είναι τολμηρό να εκδηλώνει κανείς τη γνώμη του ενώπιόν σου, όπως δα συνηθίζουν οι ενθουσιώδεις, εντούτοις δίκαια θα με συγχωρήσεις. Σ' εμένα τον ίδιο αρέσει υπερβολικά η φιλοσοφία του Ιάμβλιχου και η θεοσοφία του ομώνυμού μου και νομίζω ότι οι άλλοι -για να θυμηθώ τον Απολλόδωρο- είναι ανάξιοι λόγου κοντά τους.
Όσο για τις περιλήψεις του Αριστοτέλη που εκπόνησες, αυτό μόνο σου λέω: Με έκανες να γίνω μαθητής σου, χωρίς να έχω το δικαίωμα να φέρω τον τίτλο. Διότι ενώ Τύριος (Μάξιμος) σε πολλά βιβλία περί λογικής λίγα είπε, εσύ με ένα μόνο βιβλίο περί της αριστοτελικής φιλοσοφίας με έκανες ίσως ακόμη και βάκχο, όχι απλώς «ναρθηκοφόρον». Όταν θα έρθεις κοντά μου θα σε πείσουν ότι λέω την αλήθεια όλα όσα κατά τις ώρες της σχολής μου έκανα τον περασμένο χειμώνα.
13
Ο Ιουλιανός προς τον Πρίσκο
Μόλις έλαβα το γράμμα σου, αμέσως έστειλα τον Αρχέλαο με την εντολή να σου φέρει επιστολές και άδεια κυκλοφορίας για περισσότερο διάστημα, σύμφωνα με την επιθυμία σου. Αν θέλεις να σπουδάσεις τον Ωκεανό, με τη βοήθεια των θεών όλα θα πάνε κατ' ευχήν, εκτός βέβαια αν συλλογίζεσαι την τραχύτητα των Γαλατών και το χειμώνα. Αλλά και τούτο θα γίνει σύμφωνα με την επιθυμία των θεών. Εγώ τουλάχιστον σου ορκίζομαι στον αίτιο των αγαθών μου Σωτήρα, πως εύχομαι να ζω για να σας είμαι χρήσιμος σε κάι. Και όταν λέω «σας», εννοώ βέβαια τους αληθινούς φιλοσόφους, μεταξύ αυτών, κατά τη γνώμη μου, είσαι και συ. Γνωρίζεις πόσο σε αγάπησα και σε αγαπώ και πόσο εύχομαι να σε δω. Μακάρι η θεία Πρόνοια να σε προστατεύει για πολλά χρόνια, ποθητέ μου και αγαπημένε μου αδελφέ. Χαιρετώ την ενάρετη Ιππία και τα τέκνα σας.
14
Ο Ιουλιανός προς τον Οριβάσιο
Υπάρχουν δύο πύλες των ονείρων κατά το θείο Όμηρο, επομένως δεν πρέπει να δίνουμε σε όλα την ίδια πίστη σχετικά με εκείνα που μας προαναγγέλλουν. Πάντως εγώ νομίζω ότι έχεις μαντέψει σωστά τα μέλλοντα, καλύτερα από κάθε άλλη φορά. Είδα και εγώ ο ίδιος σήμερα κατιτί ανάλογο, δηλαδή είδα ένα δέντρο πανύψηλο, φυτεμένο μέσα σε ένα μεγάλο τρίκλινο και το οποίο έγερνε προς το έδαφος. Από τις ρίζες του φύτρωνε ένα άλλο μικρό και τρυφερό δενδρύλλιο, ολάνθιστο, και εγώ τάχα είχα αγωνία μην τυχόν κανείς το ξεριζώσει μαζί με το μεγάλο. Όταν επί τέλους έφτασα κοντά, βλέπω το μεγάλο δέντρο πεσμένο κατά γης και το μικρό, όρθιο μεν, αλλά χωρίς να στηρίζεται στη γη. Μόλις το είδα είπα γεμάτος αγωνία: «Τι κρίμα να χαθεί τέτοιο δέντρο, χωρίς τουλάχιστον να σωθεί το βλαστάρι του!» Και τότε κάποιος, εντελώς άγνωστος σε μένα, μου είπε: «Κοίταξε με προσοχή και μην απελπίζεσαι, εφόσον η ρίζα μένει μέσα στη γη, το μικρότερο δεν παθαίνει τίποτε και θα αναπτυχθεί ασφαλέστερο». Αυτό ήταν το όνειρό μου. Ο Θεός γνωρίζει τι θα μου συμβεί. Όσο για τον καταραμένο «ανδρόγυνον», θα ήμουν ευτυχής να μάθω πότε είπε για μένα αυτά τα λόγια. Άραγε πριν ή μετά τη συνάντησή μου μαζί του; Πληροφόρησέ με λοιπόν ό,τι σου είναι δυνατό.
Όσον αφορά τις σχέσεις μου μαζί του, γνωρίζουν ότι πολλές φορές, όταν κακομεταχειρίστηκε τους επαρχιώτες, κράτησα σιωπή παρά το καθήκον μου, άλλα αγνοώντας, άλλα μη θέλοντας να παραδεχτώ, άλλοτε μη δίνοντας πίστη και κάποτε αποδίδοντας την ευθύνη γύρω από αυτόν. Όταν δε θέλησε να με καταστήσει συνένοχο στις σκανδαλώδεις αυτές υποθέσεις, από την ώρα που απέστειλε σε μένα τα ντροπιασμένα και κακοήθη υπομνήματα, τι έπρεπε να κάνω; Να σιωπήσω ή να πολεμήσω; Το πρώτο νομίζω ότι είναι ηλίθιο, ταπεινό και μισητό στους θεούς. Αντιθέτως το δεύτερο είναι δίκαιο, ανδροπρεπές, άξιο ελεύθερου ανθρώπου, αλλά κάτω από τις συνθήκες που εγώ αντιμετωπίζω ακατόρθωτο. Τι έκανα λοιπόν; Παρουσία πολλών ανθρώπων, που γνώριζα ότι θα του το διαβίβαζαν, είπα: «Οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο το υποκείμενο αυτό θα διορθώσει τα υπομνήματα, διότι εκτροχιάστηκε πάρα πολύ». Αυτός το άκουσε, τόσο πολύ φιλοτιμήθηκε να κάνει κάτι σωστό, ώστε έκανε, μα το θεό, όσα ούτε ένας επιεικής τύραννος δε θα τολμούσε, αν και βρισκόταν τόσο κοντά μου. Τώρα τι έπρεπε να κάνει ένας άνθρωπος θαυμαστής των πλατωνικών και αριστοτελικών δογμάτων; Να ανέχεται άραγε να παραδίδονται δυστυχισμένοι άνθρωποι στα χέρια κλεπτών, ή να τους υπερασπίζεται με όλη τη δύναμή του, τη στιγμή που, κατά τη γνώμη μου, τραγουδούσαν ήδη το «κύκνειο άσμα» τους εξαιτίας των δολοπλοκιών των καταραμένων αυτών συμμοριτών; Τη στιγμή που καταδικάζω ταχύτατα σε θάνατο και στερώ ακόμα και από το δικαίωμα της ταφής τους χιλιάρχους που λιποτακτούν, νομίζω ότι είναι άτιμο να εγκαταλείπω τη θέση μου προκειμένου να προφυλάξω δυστυχείς ανθρώπους από τέτοιους κλέφτες, και μάλιστα, αφού έχω τη βοήθεια του θεού, ο οποίος με επέλεξε για τη θέση αυτή. Και αν ήθελε να συμβεί σε μένα δυστύχημα, δε θα είναι μικρή παρηγοριά να απέλθω από τα εγκόσμια με καθαρή συνείδηση. Μακάρι οι θεοί να μου διαφυλάξουν τον ενάρετο Σαλούστιο. Αν πάλι τύχει γι' αυτό το λόγο να οριστεί ο διάδοχός μου, πιθανόν να μη λυπηθώ διόλου. Αξίζει βέβαια περισσότερο να κάνει κανείς καλό για λίγο καιρό, παρά κακό για πολύ. Δεν είναι, όπως λένε πολλοί, λιγότερο υψηλόφρονες οι θεωρίες των περιπατητικών από τις θεωρίες των στωϊκών και διαφέρουν, όπως εγώ πιστεύω, μόνο κατά τούτο: Δηλαδή, η μεν πρώτη είναι περισσότερο ενθουσιώδης και ακαταστάλακτη, ενώ η άλλη απαιτεί να εμμένει στις αποφάσεις του με φρόνηση.
19
Προς το Μάξιμο
Έδωσα διαταγή να υπάρχουν πλοία στις Κεγχρεές. Πόσα, θα σου πει ο διοικητής της Ελλάδας. Από μένα μάθε πως πρέπει να τα χρησιμοποιήσεις: Να είσαι άτεγκτος και ταχύς. Για να μην κουραστείς δε για την αυτού του είδους υπηρεσία σου θα φροντίσω και εγώ, με τη βοήθεια των θεών.
ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΡΑΦΕΙ ΣΤΟ ΙΛΛΥΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ
26
Προς το φιλόσοφο Μάξιμο
Στο νου μου έρχονται όλες οι σκέψεις συγχρόνως, μου δένουν τη γλώσσα και εμποδίζει η μία την άλλη να εκφραστεί. Μπορεί να είναι μία ψυχική ταραχή είτε κάτι άλλο, το οποίο ονόμασε όπως θέλεις. Αλλ' ας βάλουμε τα γεγονότα σε χρονολογική σειρά, αφού πρώτα ευχαριστήσουμε τους αγαθούς θεούς, που τώρα μου επιτρέπουν να σου γράφω, ίσως δε αργότερα μας βοηθήσουν να ιδωθούμε. Όταν έγινα αυτοκράτορας (και οι θεοί γνωρίζουν πόσο παρά τη θέλησή μου, πράγμα που άλλωστε τους το απέδειξα όπως μπόρεσα), αμέσως εξεστράτευσα κατά των βαρβάρων. Η εκστρατεία εκείνη διήρκεσε τρεις μήνες, και στο γυρισμό μου ερευνούσα τα γαλατικά ακρογιάλια, ρωτώντας συγχρόνως αυτούς που έρχονταν από τα μέρη εκείνα μην τυχόν έφθασε εκεί κανένας φιλόσοφος ή διανοούμενος με τριβώνιο ή χλαμύδα. Τότε έφθασα στο Βισεντίωνα, μικρή πόλη τώρα, η οποία άλλοτε ήταν μεγάλη και στολισμένη με θαυμάσια ιερά, είχε ισχυρά τείχη, καθώς και φυσικά οχυρά. Την περιτριγυρίζει ο ποταμός Δούβις, υψώνεται δε σαν βράχος στο μέσο της θάλασσας. Θα ήταν απροσπέλαστη ακόμη και στα όρνια, αν ο ποταμός περιβρέχοντάς την δε σχημάτιζε μερικές αμμώδεις περιοχές. Λοιπόν, κοντά στην πόλη αυτή με συνάντησε ένας κυνικός φιλόσοφος, ο οποίος φορούσε τριβώνιο και κρατούσε βακτηρία. Μόλις τον είδα από μακριά φαντάστηκα ότι δεν μπορεί να είναι άλλος από σένα. Όταν πλησίασε, είχα τη βεβαιότητα ότι οπωσδήποτε έρχεται εκ μέρους σου. Και αναγνώρισα μεν ένα φίλο, πάντως όμως πολύ κατώτερο των ελπίδων μου. Λοιπόν, τετοιο ήταν το όνειρο που έπλασα. Έπειτα όμως σκεφτόμουν ότι οι μέριμνες των συμφερόντων μου έπρεπε να σε απασχολούν μέχρι σημείου που να καθίσταται αδύνατη η συνάντησή μας εκτός Ελλάδος. Μα το Δία, μα τον Μέγα Ήλιο, μα τη δύναμη της Αθηνάς, μα τους θεούς και τις θεές, όταν κατέβαινα από τη χώρα των Κελτών προς την Ιλλυρία έτρεμα για σένα και ρωτούσα τους θεούς. Ο ίδιος δεν τόλμησα να το κάνω (διότι δε θα είχα τη δύναμη ούτε να δω ούτε να ακούσω να μου εξιστορούν κάτι από όσα έπρεπε να πληροφορηθώ για σένα), αλλ' έδινα εντολή σε άλλους. Και οι θεοί φανέρωναν ότι θα γίνουν γύρω σου μερικές ταραχές, όχι τρομερές όμως, και ότι δεν επρόκειτο να πραγματοποιηθούν ποτέ οι άνομες σκέψεις.
Βλέπεις όμως ότι παρέλειψα μεγάλα και πολλά γεγονότα, τα οποία, βεβαιότατα, θα ήθελα να μάθεις. Δηλαδή, πώς έξαφνα αντιληφθήκαμε την παρουσία των θεών, με ποιο τρόπο διαφύγαμε τις τόσες επιβουλές χωρίς να θανατώσουμε κανένα, χωρίς να αφαιρέσουμε τα χρήματα κανενός, περιοριστήκαμε δε μόνο σ' αυτούς που συλλαμβάναμε επ' αυτοφώρω. Ίσως όλα αυτά πρέπει να λέγονται μόνο και όχι να γράφονται, γι' αυτό νομίζω ότι πολύ ευχαρίστως θα τα μάθεις. Λατρεύουμε φανερά τους θεούς, και το σύνολο του στρατού που με ακολούθησε έχειπίστη σ' αυτούς. Θυσιάζουμε δημόσια βόδια και πολλές εκατόμβες προσφέρουμε ως ευχαριστία προς τους θεούς. Οι θεοί με διατάσσουν να εξαγνίσω, όσο μπορώ, τα πάντα, τους υπακούω δε με προθυμία. Υπόσχονται ότι θα αποδώσουν για τους κόπους μας μεγάλους καρπούς, αν είμαστε δραστήριοι. .
Ακόμη μου έρχονται στο νου πολλά, αλλά πρέπει να φυλάω μερικά για τη στιγμή κατά την οποία θα είσαι κοντά μου. Έλα λοιπόν, για όνομα των θεών, το ταχύτερο, χρησιμοποιώντας εν ανάγκη και δύο ή και περισσότερα οχήματα. Σου έστειλα και δύο από τους πιο πιστούς υπηρέτες μου, από τους οποίους ο μεν ένας θα σε συνοδέψει μέχρι το στρατόπεδο, ο άλλος δε θα 'ρθει να μου αναγγείλει ότι ξεκίνησες και ότι πλησιάζεις να φτάσεις. Όρισε δε συ ο ίδιος ποιον από τους δύο νεαρούς υπηρέτες προτιμάς για κάθε μία από τις δύο αυτές αποστολές.
ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ